7. TINNI Í HINUM FJÓRU FRÆKNU

Einhverjir lesenda hérna hafa eflaust einhvern tímann haft eitthvað um Hin fjögur fræknu bækurnar að segja. En bókaútgáfan Iðunn gaf út þessar bækur undir lok áttunda áratugar síðustu aldar og fram undir þann tíunda. Ekki er SVEPPAGREIFINN reyndar neitt sérlega hrifinn af þeirri bókaseríu og heilt yfir finnst honum reyndar varla hægt að finna þynnri eða bragðdaufari súpu á myndasögumatseðlinum. En það geta hreinlega ekki allar myndasögur verið skemmtilegar og svo er smekkur fólks víst jafn misjafn eins og það er margt. Þrátt fyrir allt hefur SVEPPAGREIFINN þó lagt sig fram um að nálgast þessar bækur á jafnréttisgrundvelli við aðrar myndasögur sem komið hafa út á Íslandi. Hann á því stærstan hluta þess bókaflokks, einhversstaðar uppí myndasöguhillunum, af hreinni skyldurækni en enn vantar þó einhverjar bækur upp á.

Þessar sögur voru eftir teiknarann Francois Craenhals og handritshöfundinn Georges Chaulet sem báðir voru franskir en áður höfðu þó sögur Chaulets verið gefnar út af Casterman útgáfunni nokkrum árum fyrr. Fyrsta sagan í myndasöguflokknum hét Les 4 As et le Serpent de mer (Hin fjögur fræknu og sæslangan) og kom út árið 1964 en sama ár komu einnig út bækurnar Les 4 As et l'Aéroglisseur (Hin fjögur fræknu og loftfarið) og Les 4 As et la Vache sacrée (Hin fjögur fræknu og Búkolla). Íslenska útgáfuröðin er þó allt öðruvísi. Um síðastnefndu bókina ætlar SVEPPAGREIFINN aðeins að nöldra um að þessu sinni.

Bók þessi kom út í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar árið 1981 og skilur nú ekki mikið eftir sig. Þó hafa bæði áhugafólk og sérfræðingar bent á, að um það bil tíu fyrstu bækurnar í seríunni séu alls ekki svo slæmar. Þessi saga er númer 3 í röðinni en alls komu út 43 bækur út með Hinum fjórum fræknum og sú síðasta árið 2007.

En á blaðsíðu 36 í bókinni um Hin fjögur fræknu og Búkollu dregur til tíðinda í þessum undarlegu ævintýrum Hinna fjögurra frækna. Þar er Búffi reyndar einn á ferðinni um sveitavegi Frakklands, með "heilaga" kýr á röltinu, þegar grænleitur bíll, augljóslega í æðisgengnum bílaeltingarleik, með nokkrum þungvopnuðum bófum og misindismönnum brunar framhjá honum.

Það er víst alveg óhætt að segja að þessi illmenni kalli ekki allt ömmu sína, eins glæpamannslega sem þeir líta út. Og augljóslega við öllu búnir, þar sem þeir allir, fyrir utan bílstjórann, eru vopnaðir hríðskotabyssum í viðbragðstöðu og með allan vara á sér. Búffi hneykslast eitthvað á aksturslagi glæpamannanna og augnabliki seinna birtist sjálfur Tinni, á rauðum sportbíl, í alveg kolvitlausum bókaflokki. Og auðvitað er Tobbi ekki langt undan. Eftir að SVEPPAGREIFINN hafði rýnt í myndirnar af Tinna, fór hann að velta fyrir sér hvort höfundar bókarinnar hefðu ekki örugglega fengið leyfi Hergés eða útgáfufélags Tinnabókanna um að fá að nota hann í sögunni. 

Tinni er teiknaður í bókinni á óaðfinnanlegan og lítarlausan hátt og SVEPPAGREIFINN fannst jafnvel ástæða til að hrósa teiknaranum Francois Craenhals fyrir hve vel hefði tekist til með að teikna hann. Það er nefnilega ekki á hvers manns færi að geta stælt teiknistíl annarra listamanna. Það kom því SVEPPAGREIFANUM skemmtilega á óvart að Francois og Georges hefðu ekki aðeins fengið leyfi Hergés fyrir Tinna í sögunni heldur sá Hergé, í eigin persónu, sjálfur um að teikna hann. Hergé sá reyndar aðeins um að teikna Tinna og Tobba á þeim myndum sem þeir birtast en Craenhals teiknaði afganginn af myndunum - þ.e. bílinn, bakgrunnana og auðvitað Búffa. Francois Craenhals og Hergé voru góðir vinir en Craenhals var alltaf mikill aðdáandi hans og var alla tíð mjög stoltur yfir því að hafa fengið tækifæri til að hafa þetta flaggskip myndasagnanna á 20. öldinni, Tinna, sem gest. 

Og svo má kannski til gamans geta þess, fyrir þá sem hafa áhuga á bílum, að bifreiðin glæsilega sem Tinni þeysist um á í þessum æsispennandi eltingarleik, er hvorki meira né minna en Alfa Romeo Giulietta Spider.

Einhvern tímann ætlar SVEPPAGREIFINN að velta sér eitthvað upp úr bílum í Tinnabókunum og henda hér inn færslu um þá. En það er seinni tíma vandamál.

6. FRÁBÆR FÓTBOLTAMYND Í VIGGÓ BÓK

Viggó viðutan er auðvitað algjörlega frábær myndasögupersóna og höfundur hans André Franquin var alveg hreint stórkostlegur listamaður sem gat á einhvern ótrúlegan hátt fangað mikilvægt augnablik í einni mynd en um leið fyllt hana með alveg helling af smáatriðum án þess þó að það hefði nokkur áhrif á heildarmyndina. Þetta átti alveg sérstaklega við á skrifstofunni hjá Viggó þar sem óreiðan og ruslið fékk að njóta sín. 

SVEPPAGREIFINN á sér nokkrar uppáhaldsmyndir úr bókunum um Viggó og mun örugglega verða duglegur að deila þeim hér, sjálfum sér og öðrum til ánægju og yndisauka. Fyrsta myndin sem hann ætlar að birta er þó ekki af skrifstofunni hjá Sval, heldur af knattspyrnuvellinum. Í einum brandaranum, í bókinni Viggó Hinn óviðjafnanlegi, liggur Viggó sofandi fram á skrifborðinu (eins og svo oft) og dreymir fallega drauma um eigin hæfileika og getu á hinum ýmsu íþróttasviðum. Þarna dreymir hann meðal annars um afrek á hlaupabrautinni, hjólreiðakeppnum og hnefaleikum en á einni myndinni á draumur um leynda knattspyrnuhæfileika hug hans allan. Eða eins og segir í textanum með myndinni, "... Varnarmenn fyllast skelfingu, þegar Viggó geysist fram ...JÁ OG MARK! ÞRUMUSKOT! Hann er örugglega orðinn besti leikmaður Evrópu!...", um leið og hann neglir tuðrunni með óskiljanlegu utanfótarskoti upp í blávínkilinn. Þetta er náttúrulega alveg ótrúlega flott mynd.

Ekki er SVEPPAGREIFINUM vel kunnugt um hversu mikill áhugamaður Franquin var um knattspyrnu en hann teiknaði þó fáeina aðra fótboltatengda brandara um Viggó þar sem hann var oftar en ekki í marki hjá áhugamannaklúbbi sem nokkrir félagar hans af skrifstofunni léku einnig með. En einnig má finna sögur um Sval og Val eftir Franquin þar sem fótbolti kemur við sögu. Franquin teiknaði þennan brandara árið 1972 og hefur líklega verið undir áhrifum af blómatímabili nágranna sinna frá Hollandi. Hollensk lið einokuðu Evrópukeppni Meistaraliða (eins og hún hét þá) á þessum árum og Ajax frá Amsterdam vann þessa keppni þrjú ár í röð með Johan heitinn Cruyff í aðalhlutverki. SVEPPAGREIFINN fær ekki betur séð en að Viggó sé einmitt klæddur í búning Ajax á myndinni.

Þarna má einmitt líka sjá á ljósmyndurunum, við hliðina á markinu, hvernig Franquin dundaði sér við smáatriðin en uppáhald SVEPPAGREIFANS í þessari mynd er þó að sjálfsögðu áhorfandinn fyrir ofan leikmann númer fjögur.

SVEPPAGREIFINN mun halda áfram að birta úrval af uppáhaldsmyndunum sínum úr myndasögusafninu sínu í náinni framtíð ...

5. SNILLDIN MEÐ FÓTBOLTAFÉLAGIÐ FAL

SVEPPAGREIFINN má til með að minnast aðeins á stórkostlegar hollenskar teiknimyndasögur, sem komu út á íslensku seint á áttunda áratug síðustu aldar og fjölluðu um leiki og störf fótboltafélagsins Fals. Bækurnar sem komu út hér á landi voru alls þrjár og voru fyrstu þrjár bækurnar úr flokknum en ungur menntaskólanemi Ólafur Garðarsson, sem rakst á þessar bækur á ferðalagi í Austurríki, sá um að snara sögunum yfir á íslensku fyrir Örn & Örlyg. Þetta voru einu teiknimyndasögurnar sem sú bókaútgáfa gaf út en annars einokuðu aðallega Iðunn og Fjölvi íslenska myndasögumarkaðinn á þessum tíma, utan þess sem Setberg gaf út bækurnar um Steina sterka. Bækur númer eitt (Fótboltafélagið Falur) og þrjú (Falur á Íslandi) þýddi Ólafur úr þýsku en bók númer tvö (Falur í Argentínu) þýddi hann beint úr hollensku. Sú bók kom víst aldrei út í þýskri þýðingu og neyddist Ólafur því til að stauta sig fram úr hollensku frumútgáfunni með hjálp orðabókar. Þær myndasögur sem verið var að gefa út á Íslandi á þessum árum voru langflestar belgískar eða franskar og voru því prentaðar í samvinnu við útgáfur á hinum Norðurlöndunum en þessar hollensku bækur höfðu þá sérstöðu að vera eingöngu prentaðar fyrir Örn og Örlyg á Ítalíu. Og heimildir herma reyndar að Fals bækurnar hafi aldrei verið gefnar út á hinum Norðurlöndunum. Fals bækurnar seldust vel á Íslandi en þó varð ekki framhald á útgáfu þeirra. Ólafur Garðarsson var önnum kafinn og sneri sér að öðrum hlutum en hann lagði síðar stund á lögfræði og gerðist löngu seinna umboðsmaður margra af bestu knattspyrnumönnum Íslands. Það má því kannski segja að sú reynsla sem hann öðlaðist með þýðingu á Fals bókunum hafi komið honum að góðum notum við sölur á leikmönnum seinna.

Höfundur þessa bóka heitir Toon van Driel en upphaflega hugmyndin að sögunum kom frá grínistanum John le Noble. Saman voru þeir því skrifaðir fyrir bókunum og kölluðu sig einfaldlega Joop & Toon. Fyrstu þrjár bækurnar komu út árið 1978 en frá árinu 1973 höfðu fyrst birst reglulega, í dagblaðinu Algemeen Dagblad, brandarar um Fal (á frummálinu FC Knudde).

Eins og áður segir komu þrjár af þessum myndasögum út á gullaldartímabili útgáfu teiknimyndasagna á Íslandi og voru það þrjár fyrstu sögurnar í þessum flokki en í heildina eru þær víst orðnar vel á fjórða tug talsins í dag. Myndasögur þessar þóttu með eindæmum fyndnar og vitlausar en reyndar um leið alveg óskiljanlega illa teiknaðar. Sögurnar þrjár hafa verið ófáanlegar hér á landi í mörg ár og eru gríðarlega eftirsóttar af íslenskum aðdáendum sem muna enn eftir uppátækjum liðsmanna fótboltafélagsins.

Stjörnur liðsins voru af margvíslegum toga og hetjur eins og Fauti fantur, Marínó-Marínó Sólbrendó og Baldvin Veitvel voru á meðal mikilvægustu leikmanna liðsins. Fauti fantur þótti nokkuð harðfylginn á velli, eins og nafnið bendir líklega svolítið til, og var almennt ekki beint talað um hann sem skarpasta hnífinn í skúffunni en það átti reyndar við um flesta aðra leikmenn fótboltafélagsins Fals. Aðeins Baldvin Veitvel taldist "gáfaður" enda var hann heili liðsins.

Marínó-Marínó Sólbrendó var keyptur frá Suður Amerísku liði (eins og nafnið gefur til kynna) en eina markmið hans á vellinum virtist hafa verið að passa upp á hárgreiðsluna sína. Hann hefur því verið langt á undan sinni samtíð og eflaust fyrirmynd margra kunna knattspyrnumanna sem seinna komu fram á sjónarhornið.

Sem aðra leikmenn liðsins má nefna fyrirliðann Berta, Dagsson markvörð og tvíburana Jóa ljón og Sela en Fals liðið var einnig svo vel búið að hafa til aðstoðar sálfræðinginn dr. Sigmund Svefnþurfi, st. bernharðshundinn Snata (hans hlutverk í bókunum var reyndar svolítið óráðið) og svo auðvitað kínverjann Lin Pí-anó sem annaðist þvottinn á búningunum.

Falur á Íslandi var ansi frjálsleg á köflum og farið með ýmsar íslenskar "staðreyndir" á undarlegan hátt en um leið má alveg viðurkenna að glöggt er gests augað. Þar er til að mynda minnst á að Íslendingar eigi svo mikið af heitu vatni (hverirnir) að þeir geti sprautað því upp í loftið að vild en einnig er nefnt að verðbólgan sé 800% (bókin er teiknuð á miklum verðbólgutímum) og öllum sé sama. Reyndar verður að taka tillit til þess að þýðandi bókanna, Ólafur Garðarsson, hefur viðurkennt að hafa verið nokkuð frjálslegur við þá vinnu.

Í þeirri bók var leikmönnum Fals ráðlagt, af þjálfara liðsins, að búa sig vel undir ferðina til Íslands og eins og sjá má af myndunum hér fyrir neðan tóku liðsmenn þeim ábendingum nokkuð alvarlega.

Í bókinni Falur í Argentínu var liðið sent á HM í Argentínu (1978) í fjarveru hollenska landsliðsins og auðvitað unnu þeir keppnina þar. Fyrir mótið var þjálfarinn reyndar gagnrýndur harðlega fyrir hvað hann þótti linur.

SVEPPAGREIFINN bendir öllum á að verða sér úti um eintök af þessum bókum því það er margt vitlausara sem hægt er að eyða tíma sínum eða aurum í. Sagt er að forfallnir íslenskir Fals aðdáendur hafi borgað 5000 kall fyrir góð eintök af bókinni. Sjálfsagt má finna eitt og eitt eintak í hinum og þessum geymslum og háaloftum landsmanna en annars má einnig eflaust, með smá þolinmæði, finna gömul og slitin eintök í Kolaportinu eða Góða hirðinum - bestu bókabúðinni í bænum. Góða skemmtun!

4. STEINI STERKI Í SVAL OG VAL BÓK

Þeir sem gluggað hafa í Sval og Val bókina Tora Torapa eftir Fournier, (hún hefur ekki enn komið út í íslenskri þýðingu) hafa vafalaust tekið eftir því að Steina sterka bregður fyrir snemma í bókinni. Þarna sitja saman í biðsal á flugvelli þeir félagar Svalur og Valur, auk Ító Kata og Sveppagreifans, þegar íðilfögur flugfreyja leiðir Steina sterka þar fram hjá en flugfreyja þessi er ekki heldur einhver aukvisi í belgísk/franska myndasögubransanum.

Þarna er á ferðinni flugfreyjan Natasha sem var nokkuð vinsæl myndasögupersóna í Belgíu á sínum tíma en fyrstu ævintýrin um hana komu út snemma á áttunda áratug síðustu aldar. Sögurnar eru enn að koma út og eru nú orðnar 22 talsins en höfundur þeirra er belgíski teiknarinn Franqois Walthéry. Steina sterka þekkja íslenskir teiknimyndasöguaðdáendur miklu betur en alls hafa 14 sögur komið út með þeim kappa og þar af 6 bækur á íslensku. Höfundur þeirra bóka var snillingurinn Peyo (Pierre Culliford) sem þekktastur var fyrir Strumpasögurnar sívinsælu en hann skapaði einnig þá Hinrik og Hagbarð sem við Íslendingar könnumst líka nokkuð vel við. Reyndar voru sögurnar um Hinrik og Hagbarð frumraun Peyo á myndasögumarkaðnum og Strumparnir aðeins aukapersónur sem komu fyrir í einni sögunni en eftir að hann teiknaði fyrstu sjálfstæðu Strumpasöguna slógu þeir í gegn og eftir það var ekki aftur snúið. Peyo lést á aðfangadag jóla árið 1992, 64ra ára gamall, en sonur hans Thierry Culliford tók þá við keflinu og hefur séð um að teikna Strumpasögurnar áfram allt til dagsins í dag. Peyo kom eitthvað að handritsgerð bókanna um Natöshu og vann til dæmis einnig með Franquin að Sval og Val bókinni Svaðilför til Sveppaborgar en þeir höfðu báðir unnið saman hjá SPIROU blaðinu. Þessi belgísk/franski myndasöguheimur er því allur meira og minna samtengdur og samofinn á einhvern hátt.

3. TINNI Á AKUREYRI

Tinni kom til Íslands. Það er staðreynd sem ekki er víst að íslenskir lesendur Tinnabókanna átti sig almennt á. Í Dularfullu stjörnunni taka þeir félagar, Tinni, Tobbi og Kolbeinn kafteinn, sér ferð áleiðis í áttina að Norðurheimskautinu og fylgja þangað hópi vísindamanna sem ætlar sér að leita uppi risastóran loftstein sem fallið hefur í hafið á þeim slóðum. Fljótlega kemur í ljós að óvinveittir aðilar hafa einnig sett stefnu að sama markmiði og brátt hefst mikið kapphlaup, leiðangranna tveggja um Norðurhöfin, til að verða á undan á staðinn þar sem loftsteinninn kom niður.

Skip Tinna og félaga kemur við á Akureyri til að taka eldsneyti en leiðangur þeirra lendir hins vegar í nokkrum vandræðum með að útvega olíu á skipið þar sem samkeppnisaðilar þeirra gera allt hvað þeir geta til að leggja stein í götu leiðangursmanna. Af þeim sökum eyða Tinni og félagar hvorki meira né minna en heilum fjórum blaðsíðum á Akureyri og þar hittir Kolbeinn meðal annars Runólf, gamlan félaga af sjónum, sem sigldi með honum í 20 ár. Runólfur þessi kemur síðan seinna einnig fyrir í sögunni um Fjársjóð Rögnvaldar rauða.

Hergé teiknaði þessa sögu á árunum 1941-42, eða í miðri Seinni heimsstyrjöldinni, en þeirri sögulegu staðreynd er þó haldið frá atburðum þessa ævintýs. Sigling vísindaleiðangurs um Norðurhöfin hefði að sjálfsögðu þótt fráleit á þessum miklu stríðstímum og auk þess var Ísland kyrfilega hersetið af bæði Bretum og Bandaríkjamönnum á þessum árum. Svona nokkurn veginn leit Akureyri út í kringum þau ár þegar sagan var teiknuð.

Heldur frjálslega hefur Loftur Guðmundsson líka farið með íslensku þýðinguna á þeim hluta bókarinnar á meðan á dvöl þeirra á Akureyri stendur en það gerir bara söguna skemmtilegri fyrir okkur sjálfsumglöðu og athyglissjúku Íslendingana. Akureyrísku sódavatninu (líklega þá frá Sana) er gert hátt undir höfði í þýðingunni en eins og sjá má á þýðingunni hér fyrir neðan er íslenska útfærslan þeim mun álitlegri.