238. ÞEGAR MORRIS TEIKNAÐI TINNA

Í Belgíu er myndasöguhefðin sterk og þar er teiknimyndasögum gert jafn hátt undir höfði og öðrum listgreinum - svo stór hluti er hún af menningunni á þeim slóðum. Stærstu listamennirnir; Hergé, Franquin, Morris og hvað þeir heita allir eru af Belgíumönnum kallaðir til á sama tíma og nágrannar þeirra nefna Rembrandt, van Gogh og Monet, svo einhverjir séu nefndir. Virðingin fyrir sígildum myndasögum er mikil og þar eru þær viðurkenndar opinberlega sem níunda listgreinin, ólíkt annars staðar í heiminum þar sem hún er víða skilgreind sem hálfgert rusl og aðeins fyrir börn - sem ber auðvitað bara vott um ótrúlegt virðingarleysi. Í gegnum tíðina hefur óteljandi myndasögutímaritum verið hleypt af stokkunum á fransk/belgíska málsvæðinu og þar hafa þau stærstu verið Le Journal de Spirou, sem er ennþá verið að gefa út, og Le Journal de Tintin sem hætti að koma út árið 1993. Hið eldra, SPIROU blaðið, var stofnað fyrir stríð og einkenndist síðar af ligne atome stílnum sem upprunninn var frá viðjum Marcinelle-stefnunnar en hann kom til sögunnar á árunum 1948-50 með tilkomu listamanna á borð við Franquin, Morris, Jijé og Will. Tintin tímaritið hóf hinsvegar göngu sína árið 1946 og var tæknilega stofnað af Raymond Leblanc sem vettvangur fyrir Hergé, til að koma hans myndasögum á framfæri á ný, í kjölfar niðursveiflu hans í stríðinu eftir hernám nasista í Belgíu. Blaðið hans Tinna var því flaggskip Brussel-skólans og einkenndist af ligne claire sem var eins konar andstæða ligne atome. 

Þetta voru tvö langvinsælustu tímaritin á málsvæðinu og með mikla samkeppni en samt ríkti ávallt gagnkvæm virðing á milli þeirra. Þau skiptust jafnvel á bröndurum og árið 1965 deildu þeir til dæmis aprílgabbi eins og lesa má um hér. Yfirleitt var einnig þegjandi samkomulag þeirra á milli um að listamennirnir ynnu aðeins hjá sínum eigin blaði en vissulega voru þó undantekningar á því. André Franquin þjónaði til dæmis á stuttu tímabili báðum herrum í einu og Morris átti einnig um skeið efni í báðum tímaritunum. Þegar Charles Dupuis var að huga að stofnun SPIROU tímaritsins árið 1937 gerði hann jafnvel tilraun til að fá Hergé til að vinna fyrir sig en sá hafnaði boðinu þar sem hann væri þá þegar starfandi hjá Le Petit Vingième. Eftir stríð snerist það reyndar við þegar Hergé sótti um starf hjá SPIROU en þá hafnaði Dupuis honum vegna meintra tengsla hans við Nasista í stríðinu. En margir þessara listamanna þekktust líka ágætlega innbyrðis og áttu oft í vinalegum samskiptum. Þrátt fyrir samkeppnina hittust teiknararnir gjarnan á hátíðum eða myndasöguviðburðum og fylgdust náið með verkum keppinauta sinna. Á tímamótum, eins og á stórafmælum myndasöguhetjanna, tóku teiknarar beggja blaða þátt í að heiðra bestu listamenn hvors annars með sérstökum teikningum og í dag ætlar SVEPPAGREIFINN einmitt að birta eina slíka mynd. Hér fyrir neðan má nefnilega sjá teikningu Morris af helstu söguhetjum seríunnar um Lukku Láka þar sem þeir tollera sjálfan Tinna í tilefni af 50 ára afmæli hans árið 1979. Morris starfaði á þessum árum fyrir SPIROU tímaritið en myndin birtist á heilsíðu í sérstöku afmælisblaði Le Journal de Tintin þann 9. janúar árið 1979. 

Þarna er auðvitað stíll Morris áberandi (hann teiknaði jú myndina!) og það er sérstaklega gaman að sjá hinar stóru hendur Tinna sem einkenna einmitt persónur listamannsins. Margir hafa örugglega tekið eftir því úr Lukku Láka bókunum en reyndar eru stórar og ýktar hendur áberandi frá listamönnunum sem kenndir voru við Marcinelle-skólann (Morris, Franquin, Jijé og Will) og mótuðu ligne atome stefnuna.

237. HIN TÝNDA SVAL OG VAL SAGA FOURNIER

SVEPPAGREIFINN er mikill aðdáandi teiknimyndasagnanna um Sval og Val eins og margoft hefur komið fram og iðulega er þá jafnoft látið fylgja með hversu hrifinn hann sé af verkum belgíska listamannsins André Franquin. Það verður um leið einnig að viðurkennast að hér á Hrakförum og heimskupörum er afar sjaldan minnst á aðra listamenn sem komið hafa að þessum vinsælu myndasögum en þær birtust jafnan fyrst í belgíska myndasögutímaritinu Journal de Spirou áður en þær voru gefnar út í bókaformi á þeim slóðum. En hér skal nú gerð bragabót (hvað sem það nú þýðir) á því og brjóta aðeins upp hefðina. Færsla dagsins er nefnilega um arftaka Franquin en sá aðili var að sjálfsögðu franski listamaðurinn Jean-Claude Fournier eða bara Fournier eins og hann var jafnan kallaður. Að þessu sinni ætlar SVEPPAGREIFINN að fjalla um Sval og Val sögu eftir hann eða öllu heldur myndasögu sem honum gafst aldrei færi á að klára eða birta.

En André Franquin hóf að teikna sögurnar um Sval og Val í SPIROU tímaritinu árið 1946 og gerði þessar myndasögur gríðarlega vinsælar á þeim rúmlega 20 árum sem hann teiknaði þær. Síðustu árin urðu sögurnar í hans höndum reyndar sífellt stopulli, aðallega vegna þunglyndis, en auk þess var hann á þeim tíma fyrir löngu orðinn hundleiður á þeim félögunum enda var serían upprunalega aldrei sköpunarverk hans sjálfs. Útgáfufyrirtækið Dupuis leitaði því logandi ljósi að nýjum manni til að taka við keflinu og Franquin sjálfur benti þeim til dæmis á Fournier en sá hafði einhverju sinni, nokkru áður, skilið eftir hjá honum skissur af helstu söguhetjum sagnanna. Það varð því úr að Fournier var ráðinn til að teikna Sval og Val en Franquin gat einbeitt sér betur að eigin sköpunarverkum. Fyrsta saga Fournier hóf göngu sína í SPIROU blaðinu í lok maí árið 1969 og hét Le Faiseur d'or (Gullgerðarmaðurinn) og þar naut hann reyndar aðstoðar fyrirrennara síns við að teikna Gorminn en í framhaldinu leyfði Franquin hins vegar ekki frekari notkun á gula dýrinu ástsæla. Sögurnar komu svo reglulega hver á fætur annarri næstu árin og sú síðasta Des haricots partout kom út í bókaformi árið 1980. Fournier gerði alls níu Sval og Val sögur í fullri lengd og fimm þeirra voru gefnar út hjá Iðunni á sínum tíma en eftir að Froskur útgáfa tók upp þráðinn hefur engin bók eftir hann bæst við á íslensku. Þær bækur Fourniers sem hér komu út eru klárlega á meðal þeirra betri en SVEPPAGREIFINN hefur þó alltaf saknað þess að sjá ekki Tora Torapa (1973) á íslensku. Vonandi mun Jean hjá Froski einhvern tímann bæta úr því.

Serían um Sval og Val breyttist töluvert með tilkomu Fourniers enda eðlilegt þar sem nýr höfundur kom með nýjan stíl og breyttar áherslur. Gormurinn hætti auðvitað að koma við sögu og margar af þeim persónum sem Franquin hafði skapað fengu nú minna pláss en aðrar komu í staðinn - reyndar mismunandi sterkar. Aðalsöguhetjurnar sjálfar breyttust einnig aðeins og Svalur hætti til dæmis að klæðast hótelbúningi sínum í sögunum þó hann héldi hattinum að mestu. Fournier bryddaði einnig upp á ýmsum nýjungum og sögurnar urðu meira and- eða yfirnáttúrulega þenkjandi, allt að því ljóðrænar, með dass af göldrum auk þess sem mannréttinda- og umhverfisvitund af ýmsu tagi skaut upp kollinum. Ævintýrablendnar sögurnar virtust hæfa yngri lesendum betur og það leist útgefandanum vel á enda var Dupuis aldrei hrifinn af vísindasagnastefnu Franquins þar sem Zorglúbb hafði verið í stóru hlutverki. Hið afríska yfirbragð sem einkennir margar Sval og Val sögur Fourniers, og færir þeim ákveðinn blæ, tryggði honum einmitt stóran aðdáendahóp í álfunni. Heilt yfir urðu sögurnar töluvert heilsteyptari og með markvissari handritsgerð en hjá forveranum en hins vegar komst Fournier ekki með tærnar sínar í námunda við hæla Franquins hvað teikningarnar varðar. Þó Fournier hafi yfir að ráða töluverðum hæfileikum sem skilaði á köflum mörgum nokkuð fallegum myndarömmum þá var engan veginn sambærilegt líf í myndum hans við þær sem Franquin hafði unnið.

Með tímanum fór þó að gæta þreytu í samskiptum Fourniers og Dupuis. Það fór að bera á meiri óþolinmæði Dupuis gagnvart vinnuhraða listamannsins en einnig gerðist hann pólitískari og beinskeyttari í sögunum sem útgáfufélaginu hugnaðist ekki. Undir stjórn Fournier hafði tónninn því töluvert breyst í Sval og Val seríunni. Hann fór að fjalla um alvarlegri og viðkvæmari málefni eins og kjarnorkuver í sögunni um L'Ankou (Móra) og einræðisherra fjármagnaðan af eiturlyfjum og kúgun í bókunum Kodo le tyran og Des haricots partout (Einræðisherrann Kodo og Baunir út um allt) en tvær síðarnefndu bækurnar hafa reyndar ekki enn komið út á íslensku. Þessi nýja og raunsærri pólitíska nálgun átti ekki alveg samleið með upprunalegri sýn forlagsins á hinum léttu ævintýrasögum. Fournier var líka stoltur Bretóni og fór að færa sögurnar meira í þá átt. Hann teiknaði meðal annars fána héraðsins og lét einhverjar sögur gerast í Bretagne sem tilheyrir Frakklandi. Stjórnendur Dupuis voru hins vegar belgískir og vildu halda Sval sem rammbelgískri persónu en það skapaði einnig töluverðan núning á milli listamannsins og útgáfunnar. Smám saman fór því að myndast gjá á milli þeirra með aukinni kergju og stigvaxandi ágreiningi.

Eins og áður sagði þótti Dupuis útgáfuhraði Fournier heldur ekki nægilegur fyrir flaggskip SPIROU tímaritsins. Forlaginu fannst listamaðurinn ekki starfa nógu hratt. Þegar hann var að hefja vinnu við sína tíundu sögu, í byrjun árs 1980, tók útgáfan þá ákvörðun að fá fleiri teikniteymi til að skiptast á að gera sögurnar svo hægt væri að gefa þær út hraðar. Fournier var ekki ánægður með það fyrirkomulag og ákvað því frekar skyndilega að hætta með seríuna. Þetta var eitthvað sem hann sætti sig alls ekki við. Hann hafði teiknað Sval og Val í tíu ár og hugnaðist ekki að deila þeim félögum með öðrum. Des haricots partout varð því síðasta Sval og Val saga Fournier og hann fór í staðinn alfarið að einbeita sér að myndasögunum um álfinn Bizu sem var algjörlega hugarfóstur hans sjálfs og var einnig að birtast í SPIROU á þessum sama tíma.

En Fournier var samt sem áður byrjaður að vinna að nýrri sögu um Sval og Val þegar hann ákvað svo snögglega að hætta með seríuna. La maison dans la mousse (Húsið í froðunni eða eitthvað í þá áttina) átti sagan að heita og verða þrítugasta bókin í opinberu ritröðinni. Fournier var þegar búinn að skrifa allt handritið og gera fullbúið myndasögusnið fyrir þetta "týnda ævintýri" en hins vegar náði hann aðeins að skissa upp og teikna fimm fyrstu síðurnar áður en hætt var svo fyrirvaralaust við verkefnið vegna samstarfsörðugleikana. Sjálfur André Franquin hafði aðstoðað Fournier við handritið og samtölin og þá átti teiknarinn Will (þekktur fyrir Tifou og Isabelle) að sjá um að teikna bakgrunna fyrir sjálft froðuhúsið. Sagan átti að gerast í dularfullum og ævintýralegum stíl sem minnti helst á þjóðsögu en það virtist nokkuð eðlileg þróun á seríunni miðað við stefnu hennar í sögunum þar á undan. La maison dans la mousse átti að tengja saman þræði úr eldri Sval og Val sögum en söguþráðurinn snerist um þjófnað á tveimur af helstu uppfinningum Sveppagreifans. Þar var annars vegar um að ræða gullgerðarvélinni úr Gullgerðarmanninum og hins vegar hinum hættulegu eyðingarsveppum úr sögunni um Z fyrir Zorglúbb. Þessir sveppir áttu einmitt að skapa þá miklu froðu sem titill sögunnar vísar til. Svalur og Valur reyna að elta uppi þjófana á sama tíma og tveir dularfullir njósnarar elta þá sjálfa.

Þessi týnda saga, La maison dans la mousse, hefur aldrei verið kláruð til fulls eða verið gefin út í opinberum vettvangi en þó hefur efni úr henni birst hér og þar í gegnum tíðina. Einhverjar heimildir kveða á að til séu fullkomin frumdrög af allri sögunni, þar sem hver myndarammi sé gróflega skissaður upp en séu þó fullkomlega læsileg sem heild. Blaðsíðurnar fimm, sem áður var minnst á, hafa birst í einhverjum safnritum um Sval en Val og það vekur athygli að þær teikningar hafa að einhverju leyti verið í mismunandi útgáfum. Sem er þá sterk vísbending um að Fournier hafi ætlað að endurskoða söguna verulega og er jafnvel hugsanlega enn að vinna að því. Þessar fimm blaðsíður hafa einnig, á einhverjum vettvangi, verið fullunnar og litaðar að hluta af ónefndum aðilum en SVEPPAGREIFINN birtir hér síðurnar fimm fyrir neðan eins og þær komu frá Fournier sjálfum. Nánar til tekið eru þær úr hinni frábæru sjálfsævisögu listamannsins, FOURNIER - Ma vie de rêves frá árinu 2024, sem er meira og minna öll í myndasöguformi.

Fyrir nokkrum árum voru víst einhverjar sögusagnir í gangi um að til stæði að sagan kæmi út í hliðarseríunni Sérstök ævintýri um Sval... (Série Le Spirou de…) en ennþá hefur þó ekki orðið neitt af þeim draumkennda veruleika. Fournier, sem enn er í fullu fjöri þó hann sé orðinn 83ja ára gamall, hefur hvorki staðfest það né neitað í viðtölum á seinni árum en virðist þó hafa gefið í skyn að það gæti alveg orðið möguleiki. Aðeins tíminn mun hins vegar leiða það í ljós.

236. VEISLA FRÁ FROSKI

Jibbbííí!!! Það er nú aldeilis von á góðum pakka frá Froski útgáfu á næstu dögum ef marka má tilkynningu þess efnis sem forlagið birti á Facebook síðu sinni í dag. Íslendingasögur í myndasöguformi, Viggó viðutan, Ástríkur og heilar tvær bækur með Sval og Val. Sem sagt algjör veisla. Sérstaklega er SVEPPAGREIFINN ánægður með að sjá loksins söguna Bjargað fyrir horn með Sval og Val en þá bók er hann búinn að bíða lengi eftir að sjá í íslenskri þýðingu. Nú mega sko allir flykkjast í Nexus (eða hvert þangað sem þessar myndasögur fást) og hreinlega versla þessar bækur upp til agna. Þannig getur Froskur haldið áfram að þrífast og dæla teiknimyndasögum í okkur myndasöguunnendur á öllum aldri. Sjálfur mun SVEPPAGREIFINN fjárfesta í að minnsta kosti tveimur eða þremur af þessum bókum í fyrsta áfanga og innan skamms tíma eiga þær allar eftir að fá pláss í myndasöguhillum heimilisins. ÁFRAM FROSKUR!

235. TINNI, SÓLMYRKVI OG SÁLIN HANS JÓNS MÍNS

Fyrir alllöngu var tekin sú ákvörðum á heimili SVEPPAGREIFANS að skrifa nokkuð ítarlega færslu, á hinn hugsanlega ofmetna sólmyrkvadag 12. ágúst 2026, þar sem fjallað yrði (í tilefni dagsins) um frægan sólmyrkva sem Hergé gerði skil í Tinna sögunni Fangarnir í Sólhofinu. Það gleymdist auðvitað alveg. En jú, vissulega hefur efninu hér með verið gerð skil þótt ekki hafi það verið í því formi sem upphaflega var gert ráð fyrir. Og til að ná almennilegri tengingu við fyrrnefnda bók er færslan að sjálfsögðu myndskreytt með nokkrum valinkunnum myndarömmum úr sögunni.

SVEPPAGREIFINN sjálfur hefur svo sem ekki verið með nein sérstök plön um hvernig eða yfirhöfuð hvort hann ætlaði að gera sér einhvern dagamun í tilefni viðburðarins en dagurinn í dag er auðvitað bara ósköp venjulegur og ómerkilegur miðvikudagur. Auðvitað er GREIFINN þó búinn að deila hrakspám í allt sumar um skýjað og dumbungslegt veður þennan dag, helst með dæmigerðu íslensku roki, rigningu og öllu tilheyrandi, svo hann geti látið hlakka í sér af hreinum óþverraskap. En það má auðvitað ekki gleyma því að hann er svartsýnismaður að eðlisfari - enda heitir þessi myndasöguvettvangur hans auðvitað Hrakfarir & heimskupör eins og allir vita. Tunglið valdi reyndar tímasetninguna sína á nokkuð skynsaman hátt og ákvað að renna sér þessa braut eftir hefðbundinn vinnudag og er það allavega vel til fundið. Þó SVEPPAGREIFINN fari ekki beint himinskautum yfir þessu náttúruundri þá vill hann gjarnan að 12 ára dóttir hans fái að upplifa og njóta atburðarins á þann hátt að hann verði henni eftirminnilegur til frambúðar. Það eru nefnilega heil 170 ár þar til næsti almyrkvi bregður sér til landsins og því kannski ekkert sérstaklega líklegt að hún nái að sjá hann. Hann gerir auðvitað allt fyrir dóttur sína enda sér hann ekki sólina fyrir henni ... öööhhhh... á sama hátt og hann muni hugsanlega ekki sjá sólina fyrir tunglinu í dag!

Annars er þessi dagsetning (12. ágúst) samt auðvitað kunnuglegri fyrir aðrar sakir. Margir af kynslóð SVEPPAGREIFANS muna nefnilega eftir plötu/geisladiski Sálarinnar hans Jóns míns sem bar hið frumlega nafn 12. ágúst '99 og hafði að geyma órafmagnaða tónleika sveitarinnar sem fóru einmitt fram í Loftkastalanum þann áðurnefnda dag. Á disknum má líka einmitt finna lag sem heitir Sól um nótt og gefur klárlega vísbendingu um spádómsgáfu sveitarinnar ef vilji er fyrir hendi - þarna er náttúrulega augljóslega verið að syngja um sólmyrkva! Hinn tuðgjarni síðuhafi Hrakfara & heimskupara verður auðvitað að geta þess í framhjáhlaupi að hinir meintu "órafmögnuðu" tónleikar er að sjálfsögðu hið mesta bull. Á myndböndum af vettvangnum góða sjást bæði urmul hljóðnema og ljóskastara auk þess sem herlegheitin voru öll tekin upp og gefin út bæði á geisladisk og dvd. Þarna var því augljóslega nóg af rafmagni!

En þetta var sem sagt myndasögublogg dagsins sem átti að fjalla um sólmyrkva í Tinnabók og það þarf engan stjörnufræðing til að átta sig á að færslunni var rumpað af í miklum flýti. Það hefur svo sem gerst áður ...

234. HVÍLD FRÁ GERVIGREINDINNI

Það nálgast vor og þá finnst SVEPPAGREIFANUM alveg tilvalið að henda í eins og eina stutta og ódýra færslu á hinum stopulu Hrakförum og heimskupörum sínum. Það er orðinn fulllangur tími síðan síðuhafi ómakaði sig af því að birta efni hér á blogginu síðast og þá er ekki að um annað að ræða en að reyna að bæta eilítið úr því. En eins og hjá svo mörgum öðrum er SVEPPAGREIFINN orðinn töluvert þreyttur á síendurteknum og þreyttum gervigreindarmyndum sem birtast í tíma og ótíma á hinum margvíslegu samfélagsmiðlum Internetsins. Það er til dæmis eiginlega varla hægt að opna myndasögugrúbbu á Facebook án þess að þar birtist eins konar skrumskæling af einhverju tagi, á vegg hennar, búið til af gervigreindinni. SVEPPAGREIFANUM fannst því við hæfi að birta hér í staðinn skemmtilegan Tinna brandara þar sem alvöru listamaður af holdi og blóði kemur við sögu. Hér er sem sagt, ósmekklegur en fyndinn, tveggja myndaramma brandari eftir finnska teiknarann Pertti Jarla þar sem hann notar vindla Faraós sem efnivið úr samnefndri bók. SVEPPAGREIFINN leyfði sér að þýða og teikna texta hans upp á íslensku svo lesendur þurfi ekki sjálfir að dunda sér við að pikka hinn finnska texta upp í Google translate. Njótið!