81. HIN MÖRGU ANDLIT HERRA SEÐLANS

Herra Seðlan, úr bókunum um Viggó viðutan, er SVEPPAGREIFANUM alveg sérstaklega hugleikinn. Hann á reyndar höfundi sínum André Franquin mikið að þakka en listamaðurinn var einstaklega frjór við að draga fram sterk karaktereinkenni hjá mörgum af þeim teiknimyndapersónum sem hann skapaði. Útlit herra Seðlans er algjörlega sniðið fyrir persónuna og þó höfundur hans hafi skapað manninn upp úr engu þá má auðveldlega sjá hann fyrir sér sem alvöru, líkamlega manneskju. Þó maður þekki kannski ekki nákvæmlega þá týpu sem herra Seðlan er þá veit maður samt, eða trúir alveg, að hann sé til. Í augum SVEPPAGREIFANS er karakter hans einstakur. Um herra Seðlan má lesa í þessari færslu hérna.

Heilt yfir er herra Seðlan líklega fremur dagfarsprúður maður sem þó á í einhverjum erfiðleikum með skapsveiflur sínar. Þessi geðrænu vandamál hans koma gjarnan fram í gríðarlegum reiðiköstum sem Franquin tekst með sínum einstöku hæfileikum að láta líta einkar sannfærandi út. Reyndar fáum við lesendur Viggó bókanna sjaldan að kynnast því hvort þessi vandamál hans komi fram á öðrum vettvangi en bara í heimsóknum hans á ritstjórnarskrifstofu SVALS en sína helstu útrás virðist hann fá þar. Í þessari afar myndrænu færslu er því ætlunin að skoða og rýna aðeins í nokkur af hinum fjölbreytilegu svipbrigðum herra Seðlans og skemmta sér aðeins við þessi einstöku listaverk í aðeins meiri nánd eða návígi. En það er kannski best að byrja á því að sjá hvernig maðurinn lítur út svona dags daglega í sínu eðlilega og náttúrulega umhverfi.

Þarna virkar herra Seðlan sem ósköp venjulegur og vinalegur kall. SVEPPAGREIFINN er jafnvel ekki frá því að hann minni eilítið á Pétur Thorsteinsson sendiherra sem var í framboði fyrir forsetakosningarnar árið 1980. Sá var reyndar, ef eitthvað er, heldur fýlulegri á svip en ekki minnist SVEPPAGREIFINN þess þó að Pétur hafi átt við nein skapofsavandamál að etja. Blessuð sé minning hans. En eins og áður segir þá glímir herra Seðlan við skapgerðarbresti sem lýsa sér helst þannig að hann snöggreiðist, blæs og hvæsir út í loftið, gnístir tönnum og á augabragði skiptir afmyndað andlit hans um lit. Og þar kemur rauði liturinn oftar en ekki til sögunnar.

Í beinu framhaldi af því er ekki úr vegi að skoða aðeins fleiri myndir af andlitum herra Seðlans þar sem hinn áðurnefndi rauður litur kemur einnig við sögu. Á blaðsíðu 10 í hinni nafntoguðu Viggó bók Hrakfarir og heimskupör (Iðunn - 1979) er frábær brandari sem margir muna eftir. Hann byrjar frekar meinleysislega þegar herra Seðlan kemur inn á ritstjórnarskrifstofuna í hádegishléinu en þar er engin við nema Viggó - sem bíður kaupsýslumanninum upp á kaffibolla á meðan hann bíður eftir Eyjólfi. Herra Seðlan þiggur bollann, sem er reyndar í sterkara lagi, með þeim afleiðingum að kallinn spennist allur upp líkamlega, missir alla stjórn á útlimum sínum og andlit hans verður eldrautt. Á myndaröð Franquins af atvikinu, sem má sjá hér fyrir neðan, sést hvar fimm mismunandi og sterk svipbrigði herra Seðlans raðast upp á fimm mismunandi myndum. Allt þetta gerist einungis vegna hins óvenjusterka kaffibolla.

En andlit herra Seðlans getur sýnt fleiri tilfinningaútfærslur en bara þessar rauðþrútnu sem koma reyndar oftar en ekki fyrir í bröndurum Viggó bókanna. Margar þeirra eru að vísu tengdar skapbresti hans og reiðiköstum en þó alls ekki allar. Herra Seðlan á nefnilega líka sínar mýkri hliðar. Einstaka sinnum er hægt að sjá tilfinningar hjá honum sem sýna fallega, einlæga og fölskvalausa gleði eða jafnvel allt að því hamingju og þar virkar hann sem hinn vænsti kall.

Helsta hlutverk herra Seðlans í bókunum um Viggó viðutan gengur auðvitað út á að verða fyrir barðinu á Viggó. Við þekkjum hvernig herra Seðlan á reglulega erindi á skrifstofu SVALS með samningana alræmdu og áralöng reynsla hans af athöfnum Viggós ætti að vera honum orðin löngu kunn. En þrátt fyrir að vera stöðugt með varann á sér þá tekst honum einhvern veginn alltaf að láta aðstæðurnar koma sér í opna skjöldu. Við þau tækifæri má sjá andlit hans sýna ýmis margvísleg svipbrigði í hita augnabliksins og herra Seðlan virðist því alltaf geta látið koma sér að óvörum. Hér eru nokkur dæmi um það.

Og svo eru það þessi smáatriði í teikningum Franquins sem er ekki alltaf auðvelt að átta sig á nema með því að fara að rýna í teikningarnar hans. Flestir geta séð fyrir sér andlit herra Seðlans í heild sinni en átta sig samt ekki allir á því að kallinn er með yfirvaraskegg. Margir hafa eflaust alltaf vitað af því en samt aldrei skoðað það nægilega vel til að sjá hversu rytjulegt það er. Herra Seðlan er frekar stórvaxinn á ýmsa vegu en eitthvað hefur þó almættið verið nískt á skeggvöxt hans. Þarna eru í rauninni ekki að finna nema örfá strá.

Og svona til að enda þessa færslu er tilvalið að kíkja á eins og eitt stykki af myndbandi. Það er fyrir þá sem hafa ekkert annað við tímann að gera. Á þessu myndbandi má finna um það bil 70 mismunandi útfærslur af svipbrigðum herra Seðlans á 22 sekúndum og það eru engin verðlaun í boði fyrir að nenna að horfa á það.

80. HUGLEIÐINGAR UM UPPÁHALDS SVAL OG VAL BÆKURNAR

SVEPPAGREIFINN hefur nokkrum sinnum áður minnst á ansi skemmtilega myndasögugrúbbu sem hann er aðili að á Facebook. Þar detta oft inn margir athyglisverðir og forvitnilegir punktar frá fróðu og skemmtilegu fólki en grúbban, sem nefnist einfaldlega Teiknimyndasögur, er einnig sölu og uppboðssíða. Mest fer þarna fram umræða um þær myndasögur sem gefnar voru út á íslensku á sínum tíma en einnig dettur þar inn margt annað skemmtilegt efni tengt teiknimyndasögum. Ekki fyrir svo löngu síðan var varpað fram þeirri spurningu, af einum aðila grúbbunnar, um hver væri uppáhalds Tinna bók meðlima hennar. Og þó svo að engin afgerandi niðurstaða hafi fengist úr þessari óformlegu könnun þá sýndu hin mörgu og fjölbreytilegu svör meðlima hópsins að fólk hefði virkilega skoðun á því.

Í framhaldinu af þessari skemmtilegu umræðu fór SVEPPAGREIFINN að velta því fyrir sér hver eða hverjar væru, að hans mati, uppáhalds Sval og Val bókin. Þessar sögur eru í alveg sérstöku uppáhaldi hjá SVEPPAGREIFANUM og margar þeirra eru eftirminnilegar úr æsku hans en þó hver á sinn hátt. Í heildina eru bækurnar um Sval og Val nú orðnar 55 en svo fyllsta sanngirnis sé gætt þá kemur ekki annað til greina en að takmarka sig við þær 36 myndasögur sem komið hafa út í íslenskri þýðingu. Fáeinar af betri bókum seríunnar hafa þó ekki enn verið gefnar út hér á landi og fá því ekki aðgang að þessari óformlegu og persónulegu úttekt en vonandi þurfa íslenskir Sval og Val unnendur ekki að bíða lengi eftir þeim.

Eins og áður segir eru þær orðnar 36 Sval og Val bækurnar sem komið hafa út á Íslandi en sú fyrsta, Hrakfallaferð til Feluborgar, var gefin út af bókaútgáfunni Iðunni fyrir jólin 1977. Þeir sem eignuðust þessa fyrstu bók hafa líklega fæstir haft hugmynd um vinsældir Svals og Vals í öðrum löndum Evrópu og engan veginn órað fyrir því hversu margar bækur yrðu á endanum gefnar út hér. Í kjölfarið þessarar fyrstu bókar komu þær út tvær til fjórar á ári næstu misserin og urðu með tímanum með allra vinsælustu teiknimyndasögunum sem gefnar voru út á Íslandi. Iðunn gaf alls út 29 bækur úr seríunni, þá síðustu árið 1992, en árið 2014 hóf Froskur útgáfa aftur útgáfu á þessum vinsælu sögum og síðan hafa bæst við 7 bækur í viðbót.

Fyrsta minning SVEPPAGREIFANS um Sval og Val tengist að sjálfsögðu bókinni Hrakfallaferð til Feluborgar. Hann, ásamt bróður sínum, höfðu árin á undan drukkið í sig það sem komið hafði út af teiknimyndasögum á Íslandi og þar höfðu Tinna bækurnar auðvitað verið alls ráðandi. En bækurnar um Ástrík höfðu einnig hlotið nokkra athygli þeirra og voru lesnar bókstaflega upp til agna. Fyrir jólin 1977 urðu svo ákveðin straumhvörf í útgáfu myndasagna á Íslandi þegar hver nýja serían á fætur annarri hóf göngu sína. Bókaflokkurinn um Tinna var að klárast og Lukku Láki, Palli og Toggi, Hin fjögur fræknu og Svalur og Valur birtust allar í fyrsta sinn. Fjölvi hafði einokað myndasögumarkaðinn fram til þess tíma en nú kom bókaútgáfan Iðunn til sögunnar með nýtt og ferskt efni sem einnig varð meira áberandi á auglýsingamarkaðnum en hér hafði áður tíðkast. Þessar myndasögur voru jafnvel auglýstar í jólabókaflóðinu í sjónvarpinu en slíkt hafði aldrei tíðkast með bækurnar um Tinna og Ástrík.

Fyrstu tvær bækurnar með Hinum fjórum fræknu og Sval og Val bókin Hrakfallaferð til Feluborgar voru gjarnan auglýstar saman og vöktu þá nokkra athygli hins átta ára gamla SVEPPAGREIFA. Hin fjögur fræknu og vofan og Hin fjögur fræknu og kappaksturinn mikli enduðu báðar (og reyndar tvö eintök af hvorri) í jólapökkum þeirra bræðra auk einhverra af síðustu Tinna bókunum en fyrsta Sval og Val bókin rataði þó ekki inn á heimilið í það skiptið. Seinna, einhvern tímann á árinu 1978, varð Hrakfallaferð til Feluborgar þó hluti af myndasögukosti bræðranna ef minnið bregst ekki og Gormahreiðrið var einnig keypt - líklega um leið og hún kom út í októbermánuði.

Ein eftirminnilegasta minning SVEPPAGREIFANS, tengd Sval og Val bókunum, birtist þó í aðdraganda jólanna 1978. Þeir bræður voru þá að sjálfsögðu búnir að kryfja til mergjar þá myndasöguútgáfu sem bókaforlögin buðu upp á fyrir þau jólin og Svalur og Valur voru án efa orðnir efstir á óskalistanum eftir að ævintýrum Tinna lauk. SVEPPAGREIFINN var sem barn í eðli sínu forvitinn eins og gerist á meðal barna og fór reglulegar yfirferðir yfir helstu felustaði heimilisins síðustu dagana fyrir jól, ásamt bróður sínum, til að leita uppi hugsanlegar jólagjafir annarra fjölskylduaðila. Allt var þetta eflaust gert í nafni nauðsynlegrar fyrirhyggju því, jú koma þurfti í veg fyrir að þær myndasögur sem bræðurnir ætluðu sjálfir að gefa hvorum öðrum myndi stangast á við gjafir annara. Eða þannig! En alla vega ... frekar óvænt, í einum leitarleiðangrinum, birtust skyndilega tvær algjörlega óinnpakkaðar myndasögur með Sval og Val, vel faldar innan um lök og sængurverasett, í línskáp heimilisins í hjónaherberginu. Hér var um að ræða bækurnar Tembó Tabú og Svalur og górilluaparnir og á einu augabragði var þarna slökkt á allri eðlilegri eftirvæntingu jólaundirbúningsins. Í staðinn tók við skömm og nagandi samviskubit yfir að hafa látið freistinguna ná yfirhöndinni og tilhugsunin yfir að vita hvað væri í jólapökkunum náði að drepa niður mestu tilhlökkunina fyrir jólin. Eini kosturinn var sá að við vissum ekki hvor okkar fengi hvora bók en þess má þó geta að Svalur og górilluaparnir endaði hjá SVEPPAGREIFANUM.

En eins og áður segir hafa alls komið út 36 bækur hér á landi úr þessum vinsæla bókaflokki. André Franquin teiknaði 19 af þessum 36 bókum, Jean-Claude Fournier gerði 5, Tome og Janry 10 en þeir Yoann og Vehlmann eiga tvær sögur sem eru þær nýjustu í bókaflokknum. Franquin á því stærsta hluta þeirra Sval og Val bóka sem komið hafa út hér og í rauninni eru aðeins fjórar sögur frá honum eftir sem ekki hafa komið á íslensku. Útgáfa Sval og Val bókanna hér á landi einkenndist því fyrstu árin af myndasögunum eftir Franquin og Fournier en síðan var komið að röð bóka eftir Tome og Janry. Þær síðarnefndu féllu ekki alveg jafn mikið í kramið hjá SVEPPAGREIFANUM en sjálfsagt má það að einhverju leyti rekja til þess á þessum tíma var hann eilítið farinn að missa áhugann á myndasögum almennt. Eðlilegt að það gerðist á unglings- og menntaskólaárunum en sem betur fer kom sá áhugi aftur með auknum þroska. 

Hann minnist þess að á einhverju tímabili (það var frekar snemma) hafi honum bæði fundist Gormahreiðrið og þær sögur sem fjölluðu um Zorglúbb mjög skemmtilegar og lesið þær mikið. Á sama hátt minnist hann þess að bækur eins og til dæmis Vélmenni í veiðihug, Svalur í New York og Seinheppinn syndaselur hafi að miklu leyti farið fram hjá honum. Í það minnsta þekkir hann þær bækur ekki eins vel og hefur lesið miklu sjaldnar en aðrar. Það sama má auðvitað líka segja um tvær nýjustu bækurnar (Vikapiltur á vígaslóð og Hefnd Gormsins) í íslensku seríunni. Þær sögur tilheyra í raun allt öðrum heimi en þeim sem SVEPPAGREIFINN las um í Sval og Val bókunum sem krakki. Þarna á milli (frá Seinheppnum syndaseli og til Vikapilts á vígaslóð) vantar inn í seríuna 10 bækur sem ekki hafa komið út á íslensku og auk þess eitt par af höfundum (Morvan og Munuera) sem við fengum aldrei að njóta. Reyndar hefur SVEPPAGREIFINN alveg skoðað og lesið mest af þessum bókum sem inn í vantar en hefur ekki fundist þær sambærilegar eldri sögunum. Og enda stóð heldur ekki til að þær myndu tilheyra þessari úttekt um uppáhalds bækurnar.

En hvaða Sval og Val bækur skildu það þá vera sem myndu skora hæst á uppáhaldsskala seríunnar hjá SVEPPAGREIFANUM? Nú verður að taka það fram að SVEPPAGREIFINN er einlægur aðdáandi André Franquin (og hefur svo sem ekki farið neitt sérstaklega leynt með það hér á Hrakförum og heimskupörum) og var til að mynda mjög ungur vel meðvitaður um mismuninn á teiknistíl þeirra Franquins og Fourniers. Stíll Franquins höfðaði strax miklu sterkara til SVEPPAGREIFANS og bara sú staðreynd hlýtur því að benda til þess að uppáhaldssögur hans leynist í bókum þess frábæra listamanns. SVEPPAGREIFINN er reyndar alveg sáttur við sumt af því sem Tome og Janry gerðu en Fournier hefur hins vegar aldrei náð almennilega til hans. En allt þetta snýst auðvitað um smekk og sem betur fer er hann afskaplega misjafn eftir einstaklingum. Það er því ekki neitt til hjá SVEPPAGREIFANUM í þessum efnum sem myndi teljast hinn heilagi sannleikur og þetta mat hans byggist eingöngu á eigin tilfinningu og smekk. En eftir að hafa týnt saman nokkrar af þeim bókum úr seríunni sem SVEPPAGREIFANUM gæti hugnast sem uppáhalds þá ætti það ekki að koma á óvart að tíu bækur af tólf eru eftir Franquin, ein eftir Fourner og ein frá Tome og Janry. Bækurnar tólf eru eftirfarandi:

• Hrakfallaferð til Feluborgar
• Gormahreiðrið
• Svalur og górilluaparnir 
• Svaðilför til Sveppaborgar
• Gullgerðarmaðurinn
• Neyðarkall frá Bretzelborg 
• Fanginn í styttunni
• Z fyrir Zorglúbb
• Með kveðju frá Z 
• Svamlað í söltum sjó 
• Sjávarborgin
• Veiran 

Heilar tólf uppáhaldsbækur úr seríunni sýna auðvitað bara hversu mikið gæðaefni SVEPPAGREIFINN telur sig hafa undir höndum í bókunum um Sval og Val. Reyndar var upphaflega ætlunin að einangra viðfangsefnið svolítið betur og því var ekki um annað að ræða en að skanna sögurnar úr bókaflokknum ennþá meira. Og eftir að hafa grisjað myndasögubunkann enn frekar standa eftir fjórar uppáhaldsbækur og þær eru allar eftir André Franquin. Þetta eru sögurnar Gormahreiðrið (1960), Svalur og górilluaparnir (1959), Neyðarkall frá Bretzelborg (1966) og Fanginn í styttunni (1960). Bækurnar fjórar eru allar teiknaðar á blómatímabili Franquins með Sval og Val en Neyðarkall frá Bretzelborg var í raun teiknuð með hléum á árunum 1961-63 þó hún kæmi ekki út í bókarformi fyrr en 1966. Það er líklega ekki tilviljun að sögurnar fjórar eru allar teiknaðar á tiltölulega stuttu tímabili.

Sjálfsagt þýðir lítið að fara að ætla sér að reyna að þrengja þennan ramma enn frekar. Þessar fjórar bækur eru allar í miklu uppáhaldi og það er engin ein af þeim sem stendur upp úr öðrum fremur. Það væri líklega eins og að ætla að fara að velja eitthvað eitt uppáhalds Bítlalag. Það er einfaldlega ekki hægt. Nú skal það tekið fram að SVEPPAGREIFINN hefur aldrei áður velt fyrir sér neitt sérstaklega eða markvisst hver sé hans uppáhalds Sval og Val bók. Nema það eitt að hann minnist þess að hafa alltaf verið mjög hrifinn af bókinni Neyðarkalli frá Bretzelborg. Þessar vangaveltur eru því kannski meira svona augnabliksins- eða stemmningsmiðaðar og þá sérstaklega í ljósi þess hversu margar bækur hann setti á listann við fyrsta val. Það eru því töluverðar líkur á að eftir hálft ár eða fimm ár verði bækurnar í efstu sætunum einhverjar allt aðrar. SVEPPAGREIFINN er því miður ekki stöðugt að glugga í Sval og Val bækurnar eins og hann gerði í gamla daga. Nú á gamalsaldri eru þær hins vegar dregnar fram úr myndasöguhillunum nokkuð reglulega á fárra ára fresti og þá lesnar spjaldanna á milli.

79. TINNI OG TATTÚ AF ÝMSUM GERÐUM

Aðdáendur Tinna bókanna leynast víða. Flestir þeirra láta sér líklega nægja að eiga bækurnar í hæfilegu magni, vera með eins og eina eða tvær myndir af honum upp á vegg eða kaupa minjagripi tengdum söguhetjunni, honum til heiðurs. Svo eru það líka nördarnir eða Tinna fræðingarnir sem eru sumir hverjir tilbúnir til að ganga aðeins lengra en við hin. Margir þeirra hafa yfirgengilega söfnunaráráttu með einhvers konar þráhyggjuívafi og hreinlega verða að eignast virkilega ALLT sem hægt er að nálgast með Tinna. Þessi aðilar fórna jafnvel háum fjármunum í eins konar Tinna lífsstíl. Allt er það sjálfsagt gott og blessað. En svo eru það þau sem hafa virkilega fyrir því að leggja sig fram um að votta Tinna virðingu sína. Þau sem eru tilbúin að marka líf sitt varanlegri minningu um þessa vinsælu teiknimyndafígúru. Þarna erum við að sjálfsögðu að tala um þá sem fá sér Tinna tattú.

Og auðvitað fór SVEPPAGREIFINN af stað í ferðalag um netheima til að leita að slíkum listaverkum. Reyndar verður að taka það fram að vandvirkni eða gæði þessara húðflúra (jú, það heitir þetta víst á íslensku) eru ákaflega misjöfn. Og það má setja spurningarmerki við hversu mikla virðingu eigendur þeirra bera fyrir hetjunni þegar gæðin eru ekki meiri en þau sem sjást á myndinni hér fyrir ofan. SVEPPAGREIFINN er alla vega á þeirri skoðun að þarna hefði alveg mátt vanda betur til verka á ýmsum sviðum myndarinnar. Þetta er þó reyndar alls ekki versta Tinna tattúið sem SVEPPAGREIFINN fann á ferðum sínum um víðáttur Internetsins. En þegar svo varanleg mynd er sett á áberandi stað þá hljóta menn þó að gera eilitla kröfu um vandvirkni. Hér er annað dæmi um tattú af frekar óvandaðri gerðinni.

Kolbeinn kafteinn er einmitt frekar vinsæll hjá þeim sem fá sér tattú úr Tinna bókunum og því má líklega helst þakka hið groddalega yfirbragð hans. Það er líklega alltaf svolítið töff að vera á einhvern hátt sjómannstengdur. Hér áður fyrr var það kannski aðallega sjóarastéttin sem var helst kunnust fyrir að vera með tattú og þeir voru ófáir íslensku sjómennirnir sem þeir létu flúra einhverja vitleysu á upphandleggsvöðva sína í fjarlægum höfnum. Og þar kemur auðvitað kafteinninn sterkur til leiks.

En tattúin með Kolbeini eru reyndar misjafnlega harðneskju- eða groddaleg enda, oft á tíðum, bæði myndavalið og gæði þeirra misjöfn. Það er því stundum svolítið óvíst hversu alvarlega beri að taka hreysti eigenda þeirra. Menn hafa nefnilega ekki alltaf tilfinningu fyrir slíku. Myndin hér fyrir neðan á til dæmis augljóslega frekar lítið erindi á harðneskjulegan mótorhjólatöffara en ætti eiginlega betur heima á dollu utan af ódýrum bjór.

Sem betur fer eru þó sumir sem eru betur meðvitaðir um að groddaleg tattú eigi ekki alltaf við þá sem þau bera. Þá er eðlilegra að finna mynd sem hæfir eiganda sínum. Litlar, einfaldar og krúttlegar myndir eru nefnilega líka tiltölulega algengar. Þar á ferðinni er líklega fólk sem ekki er fyrir mjög sársaukafull viðfangsefni og óskar frekar eftir því að fá eitthvað lítið og sætt sem hæfir frekar persónuleika þeirra. Og þá er oftar en ekki Tobbi tilvalinn í aðalhlutverkið.

Tobbi er einmitt tilvalinn fyrir þá aðdáendur Tinna bókanna sem vilja heiðra hetjurnar sínar en vill gera það á sem látlausastan hátt og á sem minnst áberandi stað. Þar eru krúttlegheitin náttúrulega algjörlega allsráðandi.

En oftast eru þeir félagar, Tinni og Tobbi, samt saman á mynd þar sem þeir hafa komið sér fyrir á góðum stað. Staðaval tattúanna er þó ekki alltaf vel heppnað. Stundum er þeim skellt niður á tiltölulega látlausan og lítt áberandi stað og stundum ekki. Staðsetningin á þessu tattúi hér fyrir neðan er til dæmis ekkert sérstaklega að gera sig. Ja, hreinskilnislega er hún reyndar alveg ömurleg!

En Tinni, Tobbi og Kolbeinn kafteinn eru ekki alveg einir um hituna hjá aðdáendum myndasagnanna um Tinna. Prófessor Vandráður, Skaftarnir, skurðgoðið og jafnvel heilu framhliðarnar af Tinna bókunum dúkka upp í tattúformi á Netinu ef vel er að gáð. Eldflaugin úr tunglbókunum er til dæmis líka frekar vinsæl og á Vefnum má finna hinar ýmsu útfærslur af henni. 

SVEPPAGREIFINN hefur svo sem aldrei velt því fyrir sér að fá sér tattú og enn síður eitthvað tengt Tinna bókunum. En við vinnslu þessarar færslu hvarflaði þó að honum að það gæti verið húmor í því að fá sér tattúið af merki hins alþjóðlega glæpafélags Kih-Oskh Faraós sem Rassópúlos er með á vinstri handleggnum og sést í bókinni um Bláa lótusinn.

En auðvitað var einhver fyrir löngu búinn að fá þessa sömu hugmynd.

Og ekki nóg með það. Þessi færsla var búin að vera tilbúin í nokkrar vikur þegar SVEPPAGREIFINN rak augun í samtal um sambærilegt efni á hinni stórskemmtilegu Facebook grúbbu, Teiknimyndasögur, sem hann hefur áður minnst á hér. Þar, í færslu sem reyndar tengist uppáhalds Tinna bókinni, mátti meðal annars finna fróðlegar upplýsingar um ofanvert Kih-Oskh Faraós tattú. Þarna sýnir einn alvöru Tinna maður áðurnefnt tattú á handlegg sínum og í kjölfarið upplýsti Stefán Pálsson, sagn- og myndasögufræðingur, að hann þekki persónulega tvo aðila sem beri slíkt merki. Algjör snilld og frábært að sjá að SVEPPAGREIFINN er ekki einn með slíkar hugleiðingar tengdar myndasögum.

78. HINN TÝNDI KÁTI BROKKUR

Teiknimyndahetjur eru af margs konar tagi og aðalpersónur þeirra ekki endilega alltaf eftirtektarverðustu karakterarnir. Við þekkjum til dæmis Tinna bækurnar sem líklega væru alveg þrautleiðinlegar ef ekki væri fyrir hinar fjölbreytilegu aukapersónur sem halda uppi fjörinu í seríunni. Það sama má líka til dæmis segja um sögurnar um Ástrík. Án margra hinna skemmtilegu karaktera sem finna má í íbúum Gaulverjabæjar væru bækurnar sennilega töluvert litlausari og flatari.

Lukku Láka bækurnar eru alveg sér á parti. Í þeirri seríu er gæðingurinn Léttfeti (telst hann ekki annars örugglega gæðingur?) algjör stjarna og erfitt að ímynda sér skemmtanagildi bókanna án klársins snjalla. Reyndar kemur Rattati þar einnig sterkur inn þótt gerólíkir séu. En Léttfeti er málið. Hann er auðvitað gæddur öllum þeim hæfileikum sem góðir hestar þurfa að hafa og reyndar langt umfram það. Í rauninni er hann mannlegri en meirihluti allra þeirra persóna sem fram koma í Lukku Láka bókunum og gáfaðri en þær flestar. Léttfeti er nefnilega ekki bara reiðskjóti Lukku Láka og ferðafélagi, hann er líka sálufélagi hans og besti vinur.

Léttfeti hefur fylgt Lukku Láka frá upphafi seríunnar og í raun birtist hann strax á sömu mynd og Láki sást fyrst á í sögunni Á meðal dóna og róna í Arísóna (Arizona 1880) sem hóf göngu sína í SPIROU tímaritinu í desember árið 1946. Í fyrstu var Léttfeti bara venjulegur og virðulegur, nafnlaus hestur sem hafði ekki þá hæfileika að getað "talað" eins og seinna varð. Í íslensku útgáfuröðinni var því reyndar aldrei þannig háttað að hann væri nafnlaus. Hér komu bækurnar ekki út í réttri tímaröð en nokkrar af elstu bókunum leynast inni í miðri íslensku seríunni og í þeim er Léttfeti nefndur á nafn. En það er önnur saga. Upphaf fyrstu kynna þeirra félaga Léttfeta og Lukku Láka voru lengi óljós og kemur í raun ekki fram fyrr en í 64. sögunni (Kid Lucky - 1995) en í þeirri bók er bernskusaga þeirra krufin. Þar bjargar Láki hinn ungi Léttfeta frá úlfum og í kjölfarið bindast þeir eilífum böndum.

Hesturinn Léttfeti kemur fyrir í hverri einustu sögu bókaflokksins en gegnir þó misjafnlega veigamiklu hlutverki - allt eftir söguþræðinum auðvitað. Lukku Láki sjálfur er að sjálfsögðu aðalsöguhetjan og bækurnar fjalla fyrst og fremst um hans afrek og ævintýri en Léttfeti er þó mjög mikilvægur hluti seríunnar. Að einhverju leyti hefur hann það hlutverk að mynda jafnvægi á móti Lukku Láka til að koma í veg fyrir að sögurnar verði of einsleitar. Það er auðvitað þekkt í allri dægurmenningu að mynda þannig tvíeyki þar sem aðalpersónan fær ákveðinn stuðning. Með tímanum breyttist karakter Léttfeta smám saman og með tilkomu handritshöfundarins René Goscinny árið 1957 jókst hlutverk hestsins töluvert með auknum og áberandi húmor. Húmor sem oftar en ekki kemur fram í meinhæðnum athugasemdum hans.

Án Léttfeta væri húmor bókanna á einhverju allt öðru stigi og óvíst að skemmtanagildi þeirra næðu sömu hæðum. Í það minnsta væru sögurnar líklega töluvert öðruvísi. Léttfeti er frekar hógvær og leggur sig fram um að draga ekki athyglina of mikið frá aðalsöguhetjunni en húmorinn sem fylgir honum slær þó alltaf í gegn. Hlutverk fáksins knáa snýst einnig oft um einhvers konar uppfyllingu og tilsvör hans eru oft snilldarlega stillt upp af höfundunum á dauðum eða mikilvægum punktum í bókunum. Jafnvel svo að lesandinn taki sjaldnast eftir því. Það má því segja að Léttfeti hafi yfir ákveðnu félagslegu hlutverki að gegna, bæði gagnvart Láka og ekki síður lesandanum.

Samband þeirra Lukku Láka er nánara en gengur og gerist á milli sambærilegra tvíeykja í myndasöguheiminum. Í bókunum sjást þeir ræða saman sín á milli með hefðbundnum talblöðrum en reyndar er ekki alveg ljóst hvort þeir skilji hvorn annan. Eða ... jú, þeir gera það örugglega. En spurningin er frekar hvort þeir tjái sig virkilega við hvorn annan á þann hátt. Eða svo SVEPPAGREIFINN setji þetta upp á mannamáli - kann Léttfeti að tala? Í það minnsta eru samskipti þeirra sett upp á þann hátt að þeir virðast virkilega ræða saman sín á milli en það þykir þó frekar ótrúverðugt. Reyndar verður að viðurkenna að aðrir mannlegir hæfileikar Léttfeta eru líka mjög ótrúverðir en við verðum víst að taka fullt tillit til þess að hér er eingöngu um myndasöguskáldskap að ræða. Líklega teljast því samskipti þeirra vera einhvers konar hugsanaflutningur eða -skipti. 

Léttfeti sést fyrst tala í bókinni Sur la piste des Dalton (Í fótspor Daldóna) frá árinu 1960 en sú bók hefur reyndar ekki enn komið út hér á landi og til gamans má líka geta að hundurinn Rattati kemur fyrst fyrir í þeirri sögu. Með þessum fyrstu orðum sínum er Léttfeti einmitt að hallmæla Rattata við þeirra fyrstu kynni en samkvæmt Wikipedia er Léttfeti almennt ekki hrifinn af hundum. Karlarígur í Kveinabæli (Couverture de livre originale - 1961) er elsta bókin (miðað við upprunalegu seríuna) þar sem Léttfeti talar á íslensku og í sögunni um Billa barnunga (Billy the kid - 1961) má sjá fyrstu beinu samskipti þeirra Léttfeta og Lukku Láka en það gerist á bls 30.

Greind Léttfeta nær heldur lengra en almennt gerist (eftir bestu vitund SVEPPAGREIFANS) á meðal hrossa. Af mannlegum eiginleikum eða gáfum Léttfeta má nefna að rökhugsun hans er fullkomlega á við ágætlega greinda manneskju. Hann er til dæmis vel liðtækur við taflborðið, er lunkinn í teningaspilum (jafnvel nógu lunkinn til að svindla) og er klókur í stærðfræði. En af öðrum hæfileikum hans má nefna að hann kann að renna fyrir fiski, spilar á munnhörpu, getur sjálfur tekið af sér hnakkinn og svo hefur hann auðvitað reynt fyrir sér í sirkus ásamt Láka. Þar sýndi hann meðal annars hæfileika sína við að sippa á fremur óhefðbundinn hátt. Og þetta eru bara dæmi um þá kosti sem hægt er að sjá í þeim Lukku Láka bókum sem komið hafa út á íslensku. Í þeim sögum sem ekki hafa komið út hér á landi má nefna dæmi um hæfileika hans við að laga kaffi, hann kann að blístra og getur auk þess þefað uppi og rakið slóð eins og hundur osfrv. Sjálfur segir Lukku Láki hann vera gáfaðasta hest í heimi og ef saman eru teknir allir hans bestu eiginleikar og kostir má fullkomlega færa rök fyrir því að Léttfeti sé mjög klár klár.

Af áhugasviðum Léttfeta má nefna að einhvers staðar kemur fram að hann lesi ljóð franska Nóbelverðlaunahafans Sully Prudhomme en til fróðleiks má benda á að í upprunalegu útgáfunni af sögunni um Söru Beinhörðu (Sarah Bernhardt - 1982) fer leikkonan franska reglulega með línur eftir skáldið. Í íslensku útgáfunni notast hún hinsvegar ljóðlínur eftir Steingrím Thorsteinsson, Hannes Hafstein og Kristján fjallaskáld.

Svo má auðvitað geta þess að Léttfeti er ein af þeim belgísku myndasöguhetjum sem pressaður hefur verið á frímerki.

Og svo er gaman að geta þess að saga Léttfeta á Íslandi er ekki alveg sú sama og líklega flestir telja sig þekkja. Eða öllu heldur nafngift hans. Það eru nefnilega ekki allir sem vita það að þegar Lukku Láki kom fyrst til sögunnar á Íslandi, í teiknimynd sem sýnd var í Tónabíói, þá hét Léttfeti alls ekki Léttfeti. Þetta var í byrjun september mánaðar árið 1977 en teiknimynd þessi nefndist bara Lucky Luke í kvikmyndaauglýsingum dagblaðanna. Kúrekinn knái Lukku Láki var strax nefndur hinu varanlega nafni sínu í myndinni enda ekki flókið að snara Lucky Luke yfir á hið ástkæra ylhýra en það virðist hafa verið öllu örðugra með hestinn Jolly Jumper.

Káti Brokkur kallaðist hann í Tónabíói en þær upplýsingar birtust meðal annars í bíómyndafréttum Vikunnar á haustdögum 1977. Það var ekki fyrr en fyrir jólin sama ár sem fyrstu fjórar myndasögurnar komu út með kappanum hér á landi en þar nefndist hann auðvitað Léttfeti alveg eins og við þekkjum hann í dag. Reyndar verður að taka það fram að þegar Léttfeti er fyrst nefndur á nafn á blaðsíðu 13 í bókinni um Kalla keisara, sem var fyrsta Lukku Láka bókin í íslensku seríunni, þá kallar Láki hann Kát Léttfeta með stóru Kái.

Líklega er þetta hans fulla nafn en það er í eina skiptið í bókunum sem reiðskjótinn klári er nefndur eitthvað annað en bara Léttfeti. Það er kannski rétt að taka það fram að Þór Stefánsson þýddi þessar fyrstu fjórar Lukku Láka bækur og bókaútgáfan Fjölvi gaf þær út. Nafnið Káti Brokkur festist því ekki við Léttfeta og við þökkum Guði fyrir það.

77. BRÚÐKAUP VIGGÓS OG JÓKU?

Færsla dagsins er í styttri kantinum en hún er tileinkuð skötuhjúunum Viggó viðutan og ungfrú Jóku og segir frá meintu brúðkaupi þeirra. Fyrir fáeinum vikum birtist einmitt efni hér á Hrakförum og heimskupörum sem benti til töluvert dýpri kynna turtildúfanna en áður höfðu komið fram. Þar var fjallað um afar náin atlot þeirra en líklega verður að ætla að undir öllum eðlilegum kringumstæðum þá séu athafnir og tilfinningar teiknimyndapersónanna ekkert öðruvísi en hjá öðru fólki. Reyndar kom það aldrei nokkurn tímann fram að til stæði brúðkaup hjá þeim Viggó og Jóku en hér fyrir neðan má sjá hvernig listamaðurinn Jean-Marc Krings hefði getað séð slíka hugmynd verða að veruleika

Þarna má þekkja nokkra af helstu póstum sagnanna um Viggó viðutan og Sval og Val og í raun samansafn þekktra persóna úr smiðju André Franquin. Þar fara auðvitað Viggó og Jóka (hún er bókstaflega ölvuð af hamingju) fremst í flokki en af öðrum gestum má nefna þeirra helsta samstarfsfólk og aðra tengda. Ef talið er frá vinstri uppi á tröppunum má þar sjá þau Sigrúnu, Snjólf í teiknideildinni, herra Seðlan, Eyjólf, Gvend í bókhaldinu, rauðhærða gaurinn á skrifstofunni (sem bæði hefur verið kallaður Berti og Guðni), Val og Sval. Augljóslega er þetta ekki hamingjudagur hjá öllum viðstöddum því þeir Eyjólfur og herra Seðlan eru greinilega í vinnunni og því væntanlega uppteknir af hefðbundnum samningaviðræðum sem eins og svo oft áður virðast farnar um þúfur. Og herra Gvendur er eflaust að velta fyrir sér kostnaði brúðkaupsins. Ætli útgáfufyrirtækið borgi ekki herlegheitin? Neðst í tröppunum á bak við stöpulinn má sjá litla frænda Viggós, sem hlaut reyndar aldrei nafn í þeim bröndurum sem komu út með honum í íslensku útgáfunni, en hann nefndist Gastoon í hliðarbókaflokki sem gefinn var út í Belgíu. Sú "sería" taldi reyndar ekki nema tvær bækur en um hana og fleiri sambærilega bókaflokka má lesa um hér. Uppi á svölunum hægra megin á myndinni má sjá liðsmenn steinaldarhljómsveitarinnar frumstæðu Good vibrations (eða Þrumugosar) sem Viggó stofnaði en reikna má með að bandið hafi tekið lagið í brúðkaupsveislunni.

Bandið skipuðu, auk Viggós, hinn þunglyndi Berti blindi (sem heitir fullu nafni Albert Engilberts), Júlli í Skarnabæ og enskur vinur þeirra sem þó er ekki nefndur á nafn. Á svölunum á meðal hljómsveitarmeðlimanna má líka sjá Palla af skrifstofunni. En á myndinni eru auk þess viðstaddir nokkrir fulltrúar úr dýraríki Franquins. Aparnir hans Nóa, úr samnefndri sögu um Sval og Val, eru þar fremstir í flokki en bæði kötturinn hans Viggós og mávurinn eru auðvitað viðstaddir auk þess sem Gormur og Pési láta sig ekki vanta. Og svo má auðvitað alls ekki gleyma sjálfum André Franquin sem hefur komið sér makindalega fyrir í einskonar heiðurssæti myndarinnar í Túrbot bíl þeirra Svals og Val. En í kringlótta glugganum ofarlega á myndinni gægist út torkennileg vera. Þarna er um að ræða einhvers konar tegund af skrímsli sem Franquin hafði stundum ríka þörf fyrir að skapa og tengdist þunglyndi hans. Á fyrstu árum Viggós sáust stundum myndir á veggjum skrifstofu tímaritsins Svals þar sem ýmsar persónur úr heimi belgísku myndasagnanna fengu lítil hlutverk. Þar mátti sjá plaggöt með myndum af Strumpunum, Ástríki, Boule og Bill, Steina sterka og fleirum en í seinni verkum hans, þegar þunglyndið ágerðist, breyttust þessi plaggöt meira í myndir þar sem einhvers konar skrímsli af öllum stærðum og gerðum sáust.

En látum þessa hroðvirknislegu færslu duga í dag ...